Xesús Alonso Montero

A dimensión humana e mais o legado literario de Manuel Lueiro Rey (1916-1990) son, realmente, os que constrúen e dotan de sentido cabal este volume. A través daquelas persoas que o trataron en vida, daqueles estudosos da sua producion humanistica ou, simplemente, de quen ainda se sente preto del, Manuel Lueiro Rey. A liberdade ferida pretende actualizar e por ao dia, tanto para as xeracions mais novas coma para os seus coetaneos ainda felizmente entre nos, a traxectoria biografica do autor de Fornelos de Montes que escolleu Pontevedra para traballar e O Grove para vivir, sen esquecer o pouso humano que deixou en tantas persoas, o seu pensamento politico e, xaora, a sua extensa, e ainda hoxe pouco divulgada, producion prosistica, poetica ou ensaistica. Para esta abordaxe, o libro convocou persoas de diversas xeracions e sensibilidades distintas que participaron nel con entusiasmo, sempre converxendo no respecto e admiracion que a figura, a obra ou o legado de Lueiro suscitou neles. Velaqui, en suma, unha homenaxe literaria, dalgun xeito tamen civica, ao autor d''O sol na crista do galo, de quen se rescatan, asemade, textos literarios ineditos ou escasamente coñecidos da sua autoria, alen dun abondoso corpus fotografico e documental nunca antes publicado.A dimensión humana e mais o legado literario de Manuel Lueiro Rey (1916-1990) son, realmente, os que constrúen e dotan de sentido cabal este volume. A través daquelas persoas que o trataron en vida, daqueles estudosos da sua producion humanistica ou, simplemente, de quen ainda se sente preto del, Manuel Lueiro Rey. A liberdade ferida pretende actualizar e por ao dia, tanto para as xeracions mais novas coma para os seus coetaneos ainda felizmente entre nos, a traxectoria biografica do autor de Fornelos de Montes que escolleu Pontevedra para traballar e O Grove para vivir, sen esquecer o pouso humano que deixou en tantas persoas, o seu pensamento politico e, xaora, a sua extensa, e ainda hoxe pouco divulgada, producion prosistica, poetica ou ensaistica. Para esta abordaxe, o libro convocou persoas de diversas xeracions e sensibilidades distintas que participaron nel con entusiasmo, sempre converxendo no respecto e admiracion que a figura, a obra ou o legado de Lueiro suscitou neles. Velaqui, en suma, unha homenaxe literaria, dalgun xeito tamen civica, ao autor d''O sol na crista do galo, de quen se rescatan, asemade, textos literarios ineditos ou escasamente coñecidos da sua autoria, alen dun abondoso corpus fotografico e documental nunca antes publicado.

Una de las obras fundacionales de la Sociolingüística en nuestro país. Fue publicada por vez primera en 1974 y hace varios años que desapareció de las librerías. Era preciso recuperarla. La edición q

O profesor Xesús Alonso Montero recolle neste volume 38 traballos que publicou, entre 1962 e 1980, en revistas extragalegas, algunha tan importante e tan eficaz, para a concienciación democrática e progresista de España, como Triunfo (Madrid). Son quince os textos seus aparecidos no semanario que capitaneaba a mente lucida de Eduardo Haro Tecglen, catro deles moi extensos. Boa parte dos traballos, nesta e noutras revistas, son anteriores a morte de Franco (novembro de 1975), o que quere dicir que foron escritos para seren publicados dentro das coordenadas censorias do franquismo, se ben do tardofranquismo. Outra parte son posteriores a morte de Franco. Deles, os publicados entre novembro de 1975 e abril de 1977 (legalizacion do Partido Comunista), ainda esixian do autor un autocontrol expresivo non pequeno. En palabras de Xesus Alonso Montero: Teñase en conta que eu non escribia como un liberal de dereitas ou de centro; eu escribia desde postulados esquerdistas, as veces decididamente marxistas, falase do problema da lingua, da socioloxia da literatura ou dos escritores rebeldes que nunca oiron a chamada da revolucion. Os escritores galegos que eu explicaba os lletraferits de fora de Galicia eran escritores que estaban coa causa da esquerda, entre eles, Viqueira, Celso Emilio Ferreiro, Luis Seoane, Lorenzo Varela e Neira Vilas. Explicandoos, promocionabaos fora das nosas fronteiras, consciente sempre de que unha boa parte dos lectores extragalegos tiñan unha idea mais ou menos idilica e folclorica da nosa literatura. A esta causa, a de facer ver que existian nas Letras en galego importantes paxinas cuestionadoras, dediquei unha boa parte do meu traballo intelectual, sobre todo como conferenciante en Madrid, Barcelona, Salamanca, Paris (1967) e mais Buenos Aires e Montevideo (1969). Todo antes da morte de Franco.

Con motivo do Día das Letras Galegas dedicado a Ramón Piñeiro, Editorial Galaxia publica este libro no que o profesor Xesús Alonso Montero fai un percorrido pola vida e a obra do escritor, realizando un retrato moral e intelectual do autor de Filosofia da saudade.

Este libro é a biografía de Aníbal Otero Álvarez (1911-1974), filólogo que, en 1936, era, ós 25 anos, o lingüista máis versado no galego vivo e o de formación cientificamente máis moderna como foneti

Xesús Alonso Montero recolle neste libro cento vinte cartas de republicanos galegos escritas despois de que recibiran oficialmente a noticia de que foran condenados á pena de morte. É o momento en que alguns deciden despedirse, por escrito, dos seus: dos pais, dos irmans, da muller, da noiva, dos amigos... Nalguns casos, especialmente entre comunistas, do Partido. Ningun xenero literario expresa con mais emocion o drama da Guerra Civil (e das suas consecuencias) que este tipo de cartas escritas polos republicanos nun momento en que toda esperanza estaba perdida. Hai, ademais, despedidas que son especialmente conmovedoras, e outras, dun certo nivel literario, e todas, e cada unha, un documento historico que nos fai deplorar as que xa se perderon para sempre e as que, por torpeza ou incuria nosa, ainda non foron exhumadas. Un libro clave no proceso de construcion da memoria republicana de Galicia que, ademais, constitue o primeiro corpus epistolar deste xenero, territorio e periodo que se publica.Xesús Alonso Montero recolle neste libro cento vinte cartas de republicanos galegos escritas despois de que recibiran oficialmente a noticia de que foran condenados á pena de morte. É o momento en que alguns deciden despedirse, por escrito, dos seus: dos pais, dos irmans, da muller, da noiva, dos amigos... Nalguns casos, especialmente entre comunistas, do Partido. Ningun xenero literario expresa con mais emocion o drama da Guerra Civil (e das suas consecuencias) que este tipo de cartas escritas polos republicanos nun momento en que toda esperanza estaba perdida. Hai, ademais, despedidas que son especialmente conmovedoras, e outras, dun certo nivel literario, e todas, e cada unha, un documento historico que nos fai deplorar as que xa se perderon para sempre e as que, por torpeza ou incuria nosa, ainda non foron exhumadas. Un libro clave no proceso de construcion da memoria republicana de Galicia que, ademais, constitue o primeiro corpus epistolar deste xenero, territorio e periodo que se publica.

É esta a biografía dun polígrafo galego, do noso último polígrafo. Versado en moitos saberes humanísticos, cómpre salientar, da rica e caudalosa bibliografía de Xosé Filgueira Valverde, os seus estudos literarios, nomeadamente os centrados na lirica medieval galega. De 1935 data a sua tese de doutoramento sobre a Cantiga CIII de Afonso X, monografia exemplar no seu tempo dentro dos estudos de Literatura Comparada. Fora do ambito galego, e autor dun gran libro sobre Cames e de estudos valiosos sobre Cervantes, Gongora, Paul Claudel...Nesta Biografia intelectual non se elude a actitude, nos anos da Guerra Civil e seguintes, de quen foi dirixente do Partido Galeguista de 1931 a 1933, e de quen, xa fora do Partido, vota SI no plebiscito de autonomia do 28 de xuño de 1936. Do que se trata e de entender o seu comportamento neses convulsos anos (e o doutros: Vicente Risco, Alvaro Cunqueiro...). Desde 1942 ata a sua morte, Filgueira Valverde foi, o seu xeito, un obreiro da Causa galega, como diagnosticara Alexandre Boveda en 1935.A inxente, valiosisima e polifacetica bibliografia de Filgueira Valverde e un dos grandes capitulos da cultura galega da Galicia moderna e contemporanea.É esta a biografía dun polígrafo galego, do noso último polígrafo. Versado en moitos saberes humanísticos, cómpre salientar, da rica e caudalosa bibliografía de Xosé Filgueira Valverde, os seus estudos literarios, nomeadamente os centrados na lirica medieval galega. De 1935 data a sua tese de doutoramento sobre a Cantiga CIII de Afonso X, monografia exemplar no seu tempo dentro dos estudos de Literatura Comparada. Fora do ambito galego, e autor dun gran libro sobre Cames e de estudos valiosos sobre Cervantes, Gongora, Paul Claudel...Nesta Biografia intelectual non se elude a actitude, nos anos da Guerra Civil e seguintes, de quen foi dirixente do Partido Galeguista de 1931 a 1933, e de quen, xa fora do Partido, vota SI no plebiscito de autonomia do 28 de xuño de 1936. Do que se trata e de entender o seu comportamento neses convulsos anos (e o doutros: Vicente Risco, Alvaro Cunqueiro...). Desde 1942 ata a sua morte, Filgueira Valverde foi, o seu xeito, un obreiro da Causa galega, como diagnosticara Alexandre Boveda en 1935. A inxente, valiosisima e polifacetica bibliografia de Filgueira Valverde e un dos grandes capitulos da cultura galega da Galicia moderna e contemporanea.

Construíu no exilio unha obra de poeta, de dramaturgo, de narrador, de ensaísta e de articulista que constitúe na historia do galeguismo o primeiro capítulo de notable entidade na historia do discurso progresista. Este discurso esta nas suas palabras pero tamen nas suas empresas (revistas, coleccions de libros...), consciente de que tales empresas eran necesarias para complementa-lo discurso cultural galerista da metropole, case inexistente nos primeiros anos da Posguerra e decididamente conservador desde 1950...

A vida de Juan Noya Gil (1900-1989) que el mesmo describe en Fuxidos, é unha fiel representación do acontecer do século na vila da Guarda. Dende moi novo participa en tertulias, cadros de declamación, e dedica unha parte do seu tempo á práctica do fútbol, unha das súas paixóns, froito da cal é a construcción do Estadio Troncoso da súa vila natal. Colaborador do semanario Heraldo Guardés, á morte do seu propietario, funda e dirixe Nuevo Heraldo, que será portavoz do ideario agrarista, das propostas municipais máis progresistas e publicita do Estatuto de Galicia. Á chegada da república forma parte da Comisión Xestora municipal e no momento da sublevación é tenente alcalde da súa vila. Perseguido polo falanxismo, escóndese en casa amigas, escapando a unha morte certa, como lle ocorreu ó seu irmán Manuel e a tantos outros. Sometido a Consello de Guerra é condenado a cinco anos de cadea, dos que cumpre dous anos en Vigo e Pontevedra. Fuxidos, publicado en 1976 en Venezuela, é en palabras de Xesús Alonso Montero, prologuista desta 2º edición, publicada en lingua galega dentro da colección Crónica de Xerais, «é un libro escrito e protagonizado por un republicano de razón e corazón. Un libro que debuxa o mapa da miseria espiritual da vila da Guarda en xullo de 1936, tecido no que Juan Noya, mercé a algunhas fermosas solidariedades e a algún golpe de sorte, sobrevive como un fuxido».

Unha escolma que pretende devolver á luz unha obra lírica xa no seu día loada por Vicente Risco. A poesía de Eladio Rodríguez González (1864-1949) viuse escurecida pola magnitude do seu labor como autor do Diccionario enciclopedico gallego-castellano. Para Xesus Alonso Montero, responsable desta edicion, a sua obra lirica esta impregnada de emocion e dignidade literaria. Alonso Montero fai un achegamento a vida e a obra do autor dos poemas para continuar cunha seleccion das suas obras agrupadas segundo os temas tratados.

Manuel Curros Enríquez foi o primeiro poeta galego coroado en vida, fenómeno que só se repetiría en 1958 con Ramón Cabanillas; coroados co loureiro que expresa o recoñecemento dos pobos polos seus vates mais amados. Na noite daquel 21 de outubro de 1904, dous dias antes de regresar a Cuba, Curros foi homenaxeado nunha velada literaria realizada no Teatro Principal da Coruña (hoxe Rosalia de Castro) na que recibiu unha coroa de prata e ouro que, trala sua custodia durante moitos anos nas vitrinas do Centro Galego da Habana, se garda dende 1978 na sede da Real Academia Galega. Vintecinco poetas coroaron cos seus versos a quen expresou mellor ca ningun outro os ideais de modernidade do seu tempo: a xeralizacion da educacion popular, o desenvolvemento da industria e a modernizacion da agricultura, como instrumentos eficaces para acadar o progreso e o benestar. Vintecinco follas voandeiras, coidadosamente impresas, exaltaron a unha voz radicalmente social, democratica e progresista, fielmente republicana e galeguista; a palabra purificadora e combativa que denunciou con ironia o caciquismo e o clericalismo, a miseria campesiña ou a situacion na que se atopaba unha parte da emigracion galega; a voz ?da patria aos desterrados, de liberdade e redencion aos servos?, como xa sinalaba o poeta na introduccion de ?Aires da miña terra?. Foi o propio Curros quen pechou a homenaxe declamando?A o pobo cruñes?, versos intensos nos que se definia como ?o paxaro ao que tallaron o bico, cando empezaba o seu canto? e se despedia emocionado do ?Orzan tempestoso? e da suas xentes mais humildes.47 poetas galegos de hoxe cantan a Curros Enriquez constitue, tamen, a primeira e mais ampla antoloxia da poesia galega publicada nos ultimos anos. Unha contribucion que Xerais realiza o poeta que hoxe Galicia volve recoroar.